Gia Vị & Dược Liệu
ỚT CAY
(Capsicum fructescens)
Ớt cay là loại gia vị phổ biến từ Nam chí Bắc, kích thích vị giác và là dược thảo quý chữa tiêu hóa, giảm đau. Cây mang lại hiệu quả kinh tế cao và là mặt hàng xuất khẩu giá trị.
Điều Kiện Sống
Chuẩn Bị
Ớt Cay
Capsicum fructescens
1. Đặc Điểm
Sống hằng năm hoặc lưu niên, gốc hóa gỗ. Quả đa dạng, chỉ địa hoặc chỉ thiên.
2. Sử Dụng
Gia vị tươi, ớt khô, tương ớt. Dược liệu hỗ trợ tiêu hóa.
3. Canh Tác
Trồng vụ xuân hè, thu đông. Luân canh với lúa nước để tránh sâu bệnh.
I. Công Dụng
Ớt cay là loại gia vị được dùng rất phổ biến từ Nam chí Bắc. Vị cay của ớt sẽ kích thích độ ngon miệng, là loại gia vị sử dụng thường xuyên trong mỗi bữa ăn của nhân dân ta. Ớt có thể dùng để nêm vào các loại nước chấm như nước mắm, xì dầu, tương v.v... Một số món canh khi ăn không thể thiếu ớt như: canh cá, canh cua, riêu cua, v.v...
Ớt cay còn là nguyên liệu dùng để chế biến ớt khô, tương ớt, và còn là dược thảo chữa một số bệnh: tiêu hóa, giảm đau. Ớt cay còn là mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Trồng ớt mang lại hiệu quả kinh tế cao.
II. Đặc Điểm Sinh Học
- Thân & Rễ: Cây sống hằng năm hoặc lưu niên, phần gốc hóa gỗ khi cây trưởng thành. Có khả năng phân cành.
- Lá & Hoa: Lá mọc so le, màu xanh nhạt, nhẵn. Hoa mọc từ nách lá, màu trắng.
- Quả: Rất đa dạng về kích cỡ, màu sắc và hình thái. Đa số "chỉ địa" (chĩa xuống), cũng có giống "chỉ thiên" (chĩa lên trời).
- Khí hậu: Ưa thích khí hậu ấm áp, ôn hòa, chịu nóng, ưa sáng mạnh, chịu khô hạn khá. Không chịu ngập úng và ẩm độ quá cao khi ra hoa.
- Đất trồng: Tốt nhất là đất thịt nhẹ, đất thịt trung bình cát pha, giàu chất hữu cơ, tưới tiêu thuận lợi, độ pH trung tính. Đất chua cần bón vôi.
III. Kỹ Thuật Trồng Trọt
1. Thời Vụ
Do biến đổi khí hậu phức tạp, nhà vườn cần chủ động ứng phó. Nơi ấm áp có thể trồng quanh năm.
2. Gieo Ươm Cây Giống
- Chuẩn bị đất: Luân canh với cây khác họ, phơi ải, sạch cỏ, bón phân hữu cơ hoai mục và lân.
- Mật độ gieo: 1.5 - 2.0g hạt/m². Trộn hạt với đất bột để gieo đều, phủ đất mỏng và rơm rạ.
- Chăm sóc: Tưới 1-2 lần/ngày. Khi có 1-2 lá thật, ngừng tưới 3-4 ngày để rèn rễ.
- Xuất vườn: Khi cây có 4-5 lá thật thì đưa ra trồng. Cây trong nhà lưới trồng sớm hơn tránh vống.
3. Đất & Phân Bón
Làm đất: Luân canh triệt để (tốt nhất với lúa nước). Luống rộng 1.1-1.2m, cao 25-30cm, rãnh rộng 25-30cm.
Phân bón cho 1.000m²:
- Hữu cơ hoai mục: 1.5 - 2 tấn (Phân gà vịt ủ hoai rất tốt)
- NPK: 50 - 60 kg
- Urê: 25 - 30 kg (Không lạm dụng)
- Sunphat Kali: 30 - 35 kg
* Bón lót: Toàn bộ phân hữu cơ + phân lân + 1/2 NPK + 1/3 Kali. Trộn đều trong hốc.
4. Khoảng Cách Trồng
Khoảng cách phổ biến: Hàng x Hàng: 50-60cm, Cây x Cây: 35-40cm. Đặt cây giữa hốc, vun đất ấn nhẹ, chỉ lấp đất dưới 2 lá mầm.
5. Chăm Sóc
-
Tưới nước: Giữ ẩm sau trồng (1-2 lần/ngày). Các giai đoạn ra hoa, đậu quả cần đủ nước. Có thể tưới rãnh (ngập 1/2 luống rồi tháo cạn). Tiêu nước kịp thời khi mưa to.
-
Xới vun: Sau trồng 15-20 ngày: xới phá váng, trừ cỏ, vun nhẹ. Trước khi làm giàn thì vun cao.
-
Bón thúc: Vào các thời kỳ: bén rễ, hồi xanh, ra lá, ra nụ, ra hoa rộ, quả rộ.
Cách bón: Hòa loãng 1-2% hoặc bón khô cách gốc 7-10cm/giữa 2 hàng rồi tưới. Bón thúc Kali khi nuôi quả. -
Tỉa cành & Làm giàn:
- Tỉa bỏ nhánh gần gốc để tập trung dinh dưỡng.
- Làm giàn sau 30-35 ngày: Mỗi cây 1 cọc, buộc dây mềm nối dích dắc giữa 2 hàng (khoảng cách tầng 25-30cm). -
Phòng trừ sâu bệnh: Sâu xanh, sâu đục quả, thán thư, chết ẻo... Phòng trừ tổng hợp (luân canh, bón phân hợp lý). Chỉ dùng thuốc BVTV khi có dịch và tuân thủ nguyên tắc an toàn.
IV. Thu Hoạch & Để Giống
- Thu hoạch: Khi quả chín hoặc ương (để chín thêm). Thu hái nhẹ nhàng để không ảnh hưởng lứa sau.
- Để giống: Chọn cây tốt, lấy quả ở giữa thân, để chín hoàn toàn. Phơi
khô, đập lấy hạt, làm sạch, bảo quản kín.
Lưu ý: Hơi cay rất khó chịu, cần dùng dụng cụ bảo hộ (găng tay, kính mắt) khi lấy giống.