Rau Gia Vị
SẢ
(CYMBOPOGON)
Sả là loại cây gia vị dùng để tẩm ướp thức ăn, hấp tôm, nước chấm ốc luộc... Sả còn được dùng để xông khi bị cảm, nấu nước tắm gội và dùng trong công nghệ cất tinh dầu, mỹ phẩm.
Điều Kiện Sống
Chuẩn Bị
Nhu Cầu Nước
Sả
Cymbopogon
1. Đặc Điểm Sinh Học
Thân thảo, sống lưu niên. Bẹ lá xếp xít nhau tạo thành thân giả (củ sả). Lá có mùi thơm dễ chịu.
2. Công Dụng
Gia vị, xông cảm, nước tắm, cất tinh dầu, mỹ phẩm, đuổi rắn và muỗi.
3. Kỹ Thuật Trồng
Trồng mùa xuân hoặc đầu mùa mưa. Đất tơi xốp, bón phân hữu cơ và cân đối NPK.
I. CÔNG DỤNG
Sả là loại cây gia vị dùng để tẩm ướp thức ăn, hấp tôm, nước chấm ốc luộc... Sả còn được dùng để xông khi bị cảm, nấu nước tắm gội và dùng trong công nghệ cất tinh dầu, mỹ phẩm. Trong dân gian có kinh nghiệm trồng sả để đuổi rắn và muỗi.
II. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC
- Sả là cây thân thảo, sống lưu niên, cây cao 0,8 - 1m hoặc hơn.
- Thân thật ngắn, phát triển kém có nhiều đốt, màu trắng hoặc hơi tím.
- Lá: Gồm hai phần bệ lá và phiến lá. Bẹ lá xếp xít nhau, rất chặt tạo thành thân giả, là bộ phận sử dụng chủ yếu mà ta thường gọi là củ sả. Phiến lá hình bản dài và hẹp giống như lá lúa, ngọn lá thường cong xuống. Mặt lá nhám, khi vò nát có mùi thơm dễ chịu.
- Chồi mọc từ nách lá, nhiều chồi phát triển thành bụi.
- Khí hậu: Sả ưa thích khí hậu ấm áp, có khả năng chịu nóng, chịu khô hạn nhưng không chịu úng.
- Đất trồng: Sả sinh trưởng tốt trên đất cao, tơi xốp, dinh dưỡng phong phú, độ pH trung tính, đất chua phải bón vôi (100 - 200kg/1.000m² đất trồng).
III. KỸ THUẬT TRỒNG TRỌT
1. Thời vụ
Sả thường được trồng vào mùa vụ ấm áp như mùa xuân, ở các tỉnh phía Nam thường trồng vào đầu mùa mưa tháng 4, tháng 5.
2. Đất và phân bón
Đất:
Đất trồng sả cần cày bừa kỹ, sạch cỏ dại, bảo đảm độ tơi xốp nhưng không làm đất quá nhỏ. Sau đó dùng cuốc bàn để lên luống, mặt luống rộng 1,0 - 1,2m, độ cao luống 0,25 - 0,3m, rãnh luống rộng khoảng 0,3m.
Phân bón:
Khối lượng và chủng loại phân bón dùng cho 1.000m² đất trồng như sau:
- Phân hữu cơ hoai mục: 1,5 - 2,0 tấn
- Phân NPK: 50 - 60kg. Không được lạm dụng phân đạm vô cơ.
- Phân supe phốt phát: 20 - 30kg
- Clorua kali: 10 - 15kg
Phương pháp bón:
Bón lót toàn bộ phân hữu cơ, phân lân và 1/4 phân NPK và 1/3 khối lượng phân kali. Trước khi trồng cần phải trộn đều các loại phân kể trên vào rạch ở độ sâu 10 - 15cm.
Khoảng cách và kỹ thuật trồng:
- Khoảng cách hàng x khoảng cách cây: 0,7 - 0,8m x 0,30 - 0,35m.
- Kỹ thuật trồng: Sả được trồng bằng “củ” (nhân giống vô tính), khi trồng chọn những cây giống khỏe, cắt bớt bẹ lá khô, rễ quá dài... Khi trồng đặt cây giống theo khoảng cách đã xác định, dùng đất bột lấp kín gốc từ 5 - 7cm, ấn nhẹ đất xung quanh gốc. Mỗi gốc trồng từ 2 - 3 cây giống. Sả cũng có thể trồng ở bờ mương, bờ ao, góc vườn... để dùng cho gia đình. Khối lượng giống dùng cho 1000m² khoảng 5 - 6 tạ.
3. Chăm sóc
Tưới nước:
Sau khi trồng dùng thùng gương sen tưới nước giữ ẩm để cây chóng bén rễ hồi xanh. Sả không yêu cầu tưới nước thường xuyên như các loại rau khác. Khi phát hiện thấy đất khô thì cần cung cấp nước kịp thời và khi mưa to cũng phải tiêu nước kịp thời. Phải dùng nước sạch để tưới cho cây.
Xới, vun, trừ cỏ dại:
Sau khi trồng 15 - 20 ngày thì xới phá váng, vun nhẹ vào gốc cây, kết hợp với việc trừ cỏ dại. Trừ cỏ dại phải thực hành một cách thường xuyên. Sau khi trồng 25 - 30 ngày, cây bắt đầu sinh trưởng mạnh thì vun cao.
Tưới thúc, bón thúc:
Bón thúc cho cây có thể kết với các đợt xới, vun. Mỗi lần bón thúc dùng khoảng 7 - 10kg NPK bón giữa hai hàng, sau đó tưới nước để hòa tan phân bón. Cũng có thể hòa tan phân bón vào nước sạch với nồng độ 1,5 - 2% tưới vào gốc cây.
Sau khi trồng khoảng 50 ngày thì thực hành bón thúc lần ba, cách bón giống như hai lần kể trên. Khi cây sinh trưởng mạnh và “củ” phình to thì cần phải bón thúc kali... Sau mỗi lần thu hoạch cần bón thúc cho cây.
Phòng trừ sâu bệnh hại:
Nhìn chung sả ít bị sâu bệnh hại xâm nhiễm. Bệnh thường xuất hiện trên cây sả là bệnh héo vàng. Biện pháp phòng trừ tốt nhất là thông qua các biện pháp kỹ thuật tổng hợp. Khi cần dùng thuốc bảo vệ thực vật thì phải tuân thủ nghiêm ngặt sự chỉ dẫn của chuyên môn.
IV. THU HOẠCH
- Sau khi trồng khoảng 100 - 120 ngày có thể thu hoạch những cây đủ tiêu chuẩn để làm thực phẩm.
- Khi thu hoạch cắt bỏ lá, chỉ để lại phần củ (bẹ lá) dài 25 - 30cm, bó lại thành bó hoặc để rời, rồi đưa đi tiêu thụ.
- Sau mỗi lần thu hoạch cần phải tiếp tục chăm sóc ruộng sả như: trừ cỏ dại, bón thúc... để tiếp tục thu hoạch các lần sau. Trồng sả một lần nhưng có thể thu hoạch liên tục 6 - 7 năm. Năng suất trung bình 36 tấn lá/lứa, mỗi năm thu hoạch được 6 lứa lá. Lá sả dùng để chưng cất tinh dầu.
Quy Trình Sinh Trưởng
Trồng
Mùa xuân/Đầu mùa mưa - Dùng củ.
Chăm Sóc
Làm cỏ, vun gốc, bón thúc 3 lần.
Thu Hoạch Lứa Đầu
100-120 ngày sau trồng.
Thu Hoạch Tiếp Theo
Liên tục 6-7 năm, 6 lứa/năm.