Rau Gia Vị
TÍA TÔ
(TỬ TÔ)
Tía tô là loại rau gia vị rất thông dụng trong đời sống thường nhật của nhân dân ta. Tía tô có thể dùng để ăn riêng rẽ hoặc trộn với các loại rau sống khác.
Điều Kiện Sống
Chuẩn Bị
Nhu Cầu Nước
Tía Tô
Perilla fructescens
1. Đặc Điểm Sinh Học
Thân thảo hằng năm, rễ chùm. Lá màu xanh nhạt hoặc tím nhạt, mép rìa có răng cưa. Có mùi thơm hấp dẫn.
2. Công Dụng
Rau gia vị phổ biến. Dùng làm thuốc nhuộm thực phẩm (không độc). Dược liệu chữa cảm, ho, tiêu hóa.
3. Kỹ Thuật Trồng
Gieo tháng 2-3 (vùng lạnh) hoặc quanh năm (vùng ấm). Gieo hạt hoặc trồng cây con 4-5 lá.
I. CÔNG DỤNG
Tía tô là loại rau gia vị rất thông dụng trong đời sống thường nhật của nhân dân ta. Tía tô có thể dùng để ăn riêng rẽ hoặc trộn với các loại rau sống khác. Một số món ăn không thể thiếu vắng rau tía tô như: món ốc đậu, cà bung, cháo giải cảm... Trồng tía tô mang lại hiệu quả kinh tế cao, là mặt hàng xuất khẩu.
Lá tía tô còn được dùng làm thuốc nhuộm thực phẩm, không độc. Tía tô là loại thảo dược dùng để chữa trị một số bệnh: cảm mạo, ho, ăn khó tiêu, táo bón, v.v...
II. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC
Tía tô là cây thân thảo hằng năm, rễ chùm.
- Lá: Mặt trên của lá có màu xanh nhạt hoặc tím nhạt tùy theo đặc tính của giống. Mặt dưới của lá có màu tím sẫm, rìa lá có răng cưa nông. Lá tía tô có mùi thơm hấp dẫn.
- Khí hậu & Đất đai: Tía tô ưa thích khí hậu ôn hòa, ấm áp, có khả năng chịu nóng. Tía tô sinh trưởng tốt trên đất cát pha, thịt nhẹ, đất thịt trung bình tơi xốp, giàu chất hữu cơ, có độ pH trung tính.
III. KỸ THUẬT TRỒNG TRỌT
1. Thời vụ gieo
Những nơi có thời tiết khí hậu ấm áp có thể gieo nhiều vụ trong năm. Tuy nhiên ở những nơi có nhiệt độ thấp vào mùa đông, cây tía tô sinh trưởng khó khăn như các vùng thuộc đồng bằng sông Hồng, có thể gieo hạt từ tháng 2, tháng 3, muộn hơn là vào tháng 4. Nếu gieo muộn thì số lứa thu hoạch sẽ giảm.
2. Đất và phân bón
Đất:
Đất gieo tía tô cũng cần phải cày bừa kỹ, sạch cỏ dại, tơi xốp như đất gieo nhiều loại rau gia vị khác. Sau khi cày bừa, mặt đất bằng phẳng thì dùng cuốc bàn để lên luống. Mặt luống rộng 1,0 - 1,2m đến 1,5m, độ cao luống 0,2 - 0,25m, rãnh luống rộng 0,25 - 0,3m.
Phân bón:
Khối lượng phân bón cho 1.000m² đất gieo trồng như sau:
- Phân hữu cơ hoai mục: 1,0 - 1,5 tấn
- Phân supe phốt phát: 20 - 30kg
- Clorua kali: 15 - 20kg
- Phân NPK: 30 - 40kg (Không được lạm dụng phân đạm vô cơ)
Phương pháp bón:
Bón lót toàn bộ phân hữu cơ, phân lân, 1/4 lượng phân NPK và 1/3 tổng lượng phân kali. Các loại phân kể trên cần phải trộn vào đất ở độ sâu 10 - 12cm trước khi gieo.
3. Kỹ thuật gieo và khối lượng hạt gieo
Tía tô có thể gieo vãi (gieo vung) rồi tỉa định cây trước khi gieo hạt, ngâm hạt vào nước nóng 35 - 40°C trong 1 - 2 giờ, sau đó rửa sạch rồi đem gieo.
Khi gieo, phân phối hạt cho diện tích gieo trồng, trộn hạt với đất bột để gieo cho đều. Sau khi gieo phủ một lớp đất bột kín hạt, trên cùng rắc mùn rác hoặc rơm rạ cũ. Khối lượng hạt gieo cho 1.000m² đất khoảng 2,5 - 3,0kg. Khi cây ở vườn ươm có 4 - 5 lá thật thì có thể đem trồng ở ruộng sản xuất. Khoảng cách hàng x khoảng cách cây 25 - 30 x 15cm.
4. Chăm sóc
- Tưới nước: Sau khi gieo, trồng đến khi cây mọc, bén rễ, hồi xanh hằng ngày tưới 1 - 2 lần. Sau đó cách ngày tưới một lần tùy theo tình hình thời tiết và độ ẩm đất. Phải dùng nước sạch để tưới cho cây.
- Xới vun, trừ cỏ dại: Nếu gieo thẳng thì công việc chủ yếu là nhổ cỏ dại, vệ sinh đồng ruộng. Đối với ruộng trồng cây con thì sau trồng 15 - 20 ngày, thực hành xới phá váng, vun nhẹ, kết hợp với việc trừ cỏ dại. Sau khi trồng 30 - 35 ngày thì vun cao.
- Bón thúc, tưới thúc: Khi cây có 2 - 3 lá thật thì thực hành bón thúc lần thứ nhất, mỗi lần bón thúc dùng 7 - 10kg NPK. Có thể bón thúc ở dạng khô hoặc hòa tan phân bón vào nước sạch với nồng độ dung dịch 1,0 - 1,5%. Sau khi tưới thúc, dùng nước sạch để tưới rửa lá. Sau mỗi lần thu hoạch cần phải cung cấp dinh dưỡng để cây tiếp tục sinh trưởng. Sau khi bón thúc NPK 2 lần thì bón thúc kali.
- Phòng trừ sâu bệnh hại: Nhìn chung tía tô ít bị sâu bệnh hại xâm nhiễm, cây có thể bị sâu cắn lá phá hại. Biện pháp phòng trừ hữu hiệu là phòng trừ tổng hợp thông qua các biện pháp kỹ thuật trồng trọt, có thể dùng thuốc trừ sâu sinh học để phòng trừ.
IV. THU HOẠCH VÀ ĐỂ GIỐNG
Thu hoạch:
Sau khi gieo trồng 40 - 50 ngày có thể bắt đầu thu hoạch, mỗi vụ trồng có thể thu hoạch 6 - 7 lứa. Khoảng cách giữa các lần thu hoạch 10 - 15 ngày. Khi thu hoạch cắt ngang thân, để lại đoạn thân gần gốc 12 - 15cm. Các chồi nách sẽ tiếp tục phát triển và cho thu hoạch lần tiếp theo. Sau khi thu hoạch bó lại thành mớ nhỏ, rửa qua nước sạch rồi đưa đi tiêu thụ.
Để giống:
Khi cây ra hoa, kết hạt, khoảng tháng 12 cắt cả cây đem phơi trên nong, nia, vải bạt, không phơi trực tiếp trên sân gạch hay sân xi măng. Khi cây giống khô đập lấy hạt, làm sạch, hong hạt cho khô rồi cất vào chai lọ hoặc bao chuyên dùng tùy theo khối lượng hạt giống. Năng suất hạt khoảng 27 - 30kg/1.000m² đất trồng.
Quy Trình Sinh Trưởng
Gieo Hạt
Tháng 2-3 (vùng lạnh) hoặc quanh năm.
Chăm Sóc
Tưới nước, Bón thúc (khi có 2-3 lá thật).
Thu Hoạch
Sau 40-50 ngày. Cách nhau 10-15 ngày.
Để Giống
Tháng 12 (lấy hạt).