Nét thanh tú của cây mai

Xưa nay, không phải ngẫu nhiên mà người đời đua nhau làm thơ ca tụng vẻ đẹp của cây mai. Vả lại càng không ngẫu nhiên hơn khi có nhiều danh họa cổ của Trung Hoa qua nhiều thế kỷ đã trổ tài vẽ hoa mai mà tên tuổi của họ còn lưu truyền đến tận ngày nay, khiến hậu thế phải nghiêng mình khâm phục!

Vậy thì cây mai đẹp ở điểm nào mà đủ sức thu hút được sự đặc biệt quan tâm của người đời xưa nay đến mức như vậy?

Về điều này, chúng tôi mạo muội nghĩ rằng: đó là do nét thanh tú tiềm ẩn trong cây mai, là nguyên nhân chính tạo nên ma lực thu hút sự quan tâm chú ý đến độ say mê và lòng ngưỡng vọng cao độ của người đời...

Dáng vẻ cây mai:

Cây mai đẹp một phần là nhờ vào dáng vẻ thanh nhã của nó, ít có giống kiểng nào bì được. Nói đến mai là người ta liên tưởng đến dáng hình vừa thướt tha, vừa uyển chuyển của một người con gái nết na, đức hạnh. Vì vậy, nhiều người mới cho rằng mai là biểu thị cho vẻ tao nhã của thi văn, e rằng cũng không cường điệu!

Nếu đặt cây mai đứng biệt lập một mình ta mới thấy rõ tại sao người xưa lại gộp mai vào bộ MAI - TÙNG - TRÚC.

Mai giống trúc ở điểm có thân cành mềm mại, lúc nào cành lá cũng mơn mởn xanh tươi và chỉ thay lá theo mùa.

Mai giống tùng ở điểm sống lâu năm và có sức chịu đựng giỏi trước mưa to bão lớn, thậm chí gan lì dầm mình trong sương tuyết đặc dày suốt mùa đông giá rét ít có cây nào “trụ” nổi, nhưng chúng vẫn đủ sức chống chọi.

Điều mà ai cũng biết giữa trúc và tùng có điểm đối nghịch nhau: dáng vẻ của trúc thì thanh tú, còn tùng trông lại nặng nề. Nhưng, hai cái dáng vẻ không đồng thuận đó lại chứa chất cả trong cây mai, cho nên sở dĩ cây mai đẹp là do nó kết hợp được dáng vẻ của cả tùng và trúc.

Có người còn cho rằng ngoài việc mai biểu thị cho thi văn ra, còn biểu thị thêm cho vẻ hùng tráng của binh khí.

khi xét đến những cây lão mai sống dầm mình lâu năm trong phong ba bão táp đến nỗi lớp vỏ ở cành và thân cây mất đi vẻ mềm mại, bóng loáng mà thay vào đó là vô số đường răn nứt nẻ như mớ vảy rồng... Đó là chứng tích hùng hồn cho tính gan lì cho sức chịu đựng dẻo dai cơ hồ không hề biết mệt mỏi.

Chính vì lẽ đó nên theo Kinh Thi - bộ sách quí do Đức Khổng Tử sưu tập và chú giải, mai được ví với đức tính của người quân tử, có tiết tháo, có đởm lược, không dễ dàng bị khuất phục trước thế lực nào...

Thân mai:

Vẻ đẹp thanh nhã của thân cây mai nằm ở chỗ khi còn tơ thì thân gầy guộc trông mãnh khảnh, yếu đuối. Nhưng nhờ đó mà dáng cây mai trẻ trông mới mềm mại, uyển chuyển không đến nỗi cứng cõi như tùng.

Khi cây mai đã già thì vòng thân tuy lớn nhưng dáng hơi cong, biểu hiện dáng đứng xiêu xiêu của một người già lưng còng do tuổi đời quá cao chồng chất.

Cuối phần thân là phần gốc: cây đã già thì gốc lớn, tạo dáng đứng bệ vệ nhưng cũng đượm vẻ nặng nề, chẳng khác gì người già mỏi gối chồn chân không còn khả năng bôn ba đây đó. Đã thế, ở phần cổ rễ lại xuất hiện năm ba chiếc rễ lớn tỏa ra nhiều hướng bò ngoằn ngoèo trên mặt đất chậu để giữ vững thế đứng cho thân, tạo thế vững chắc cho cây. Và hình ảnh đó đã tạo cho người xem những cảm xúc ngậm ngùi khi liên tưởng đến tuổi già sắp đến của mình.

Cành mai

Nét thanh tú ở cành mai là sự bố trí linh động giữa các cành to nhỏ đan xen nhau tựa như chúng muốn quấn quýt bên nhau. Nhưng cách sắp xếp các cành phải hài hòa, phải có sự chuyển hướng thì mới không làm rối mắt người xem.

Cành non có thể đặt cạnh cành già, nhưng cành non vỏ phải trơn láng trong khi cành già vỏ trở nên sần sùi mới tạo được sự hợp lý, hợp với tự nhiên.

Cành được gọi là đẹp thì không được gấp khúc, cũng không được gảy ngọn. Cành mọc ở gốc dài hơn những cành phía trên nó mới tạo nên một tán lá đẹp, vừa nhẹ nhàng vừa uyển chuyển, hợp với thế “Mai nữ” vốn được nhiều người ưa chuộng...

Hoa mai:

Có thể nói mà không sợ lầm, cái quí nhất của cây mai kiểng là hoa mai, và cái được cho là đẹp nhất của cây mai cũng chính là hoa mai.

Mỗi năm, mùa hoa mai nở trùng vào dịp Tết cổ truyền của dân tộc nên hoa mai được coi là biểu tượng thiêng liêng của ngày Tết. Người đời xưa nay dùng hoa mai để dâng cúng tổ tiên và các vị Thần linh khác, theo tôn giáo của mình. Đó là cái quí của hoa mai.

Còn cái đẹp của hoa mai cũng là điều xưa nay chưa ai phủ nhận. Tuy hoa mai không đượm được nét kiêu sa như hoa Thủy Tiên, không nức mùi thơm ngát như hoa Quỳnh, và cũng không có dáng vương giả như hoa Lan, nhưng, sắc vàng của hoa mai được mọi người đánh giá là màu của hy vọng, của sự may mắn và thịnh vượng.

Vì thế cứ đến gần mùa hoa mai nở thì ai cũng tỏ ra nôn nóng đợi chờ, như ngóng trông một niềm vui, một sự may mắn lớn sắp đến với mình, với cả gia đình mình.

Sắc đẹp của hoa mai tuy chỉ có màu vàng bình dị đơn sơ, nhưng đối với mọi người đó là màu của hy vọng, của giàu sang phú quí. Những thứ mà người đời thời nào cũng hằng ước ao, mong đợi.

Nhưng, cái đẹp của hoa mai đối với nhiều danh họa xưa của Trung Hoa cách đây hơn mười thế kỷ lại còn được nâng thêm lên một bậc: họ cho rằng những cành hoa mai sắc sảo như những miếng bạch ngọc quí giá được cắt xén thành hình khéo léo rồi ghép lại nên trông mới toàn mỹ như vậy.

Từ đó danh họa bậc thầy của nhiều thế hệ khác nhau đã hình thành được những phương pháp vẽ hoa mai độc đáo, mà trước đó chưa một người nào nghĩ đến:

Câu Lặc Họa

Câu Lặc Họa (Keou lo houa) là phương pháp vẽ hoa mai do một danh họa đời nhà Đường là Vũ Tích (Yu Si) sáng tạo nên. Theo phương pháp này (Câu có nghĩa là cong, lặc có nghĩa là chạm khắc) là cách vẽ thành hình dáng của đóa hoa mai trước sau đó mới tô màu cho hoàn chỉnh. Về sau, nhiều danh họa khác như Đằng Sương Cát (T’eng T’chang You) rồi tiếp đến Từ Hi (Siu Hie), Lý Tư Huấn (Li Seu Hiun) góp sức biến cải cho được linh diệu thêm.

Một Cốt Họa

Một Cốt Họa (Mou Kou Houa) là phương pháp vẽ hoa mai khởi đầu do danh họa Đằng Sương Cát sáng tạo ra, sau đó lại được Từ Sùng Tự (Siu Tch’ong Steu) sinh vào đời Tống, cháu nội của Từ Hi (Siu Hie) và Lưu Thường (Lieou Tch’ang) cũng người thời nhà Tống ra công bổ túc thêm cho hoàn chỉnh. Phương pháp Một Cốt Họa (Một có nghĩa là không có, Cốt có nghĩa là xương) là cách vẽ trái với Câu Lặc ở chỗ không cần vẽ hình thể của cái hoa trước mà vẽ ngay bằng bột màu, không có đường viền bằng mực. Lúc đầu từng màu một sẽ được vẽ chồng lên nhau. Nhưng sau Lưu Thường lại nghĩ ra cách hòa các màu lại với nhau để vẽ một lần và được đa số các họa sĩ đương thời chấp nhận.

Phi Bạch Họa

Phi Bạch Hoa (Fei po houa) là phương pháp vẽ hoa do danh họa Trần Thường (Tch’ en Tch’ ang) sinh đời nhà Tống chế ra, được coi là cách vẽ khác lạ. Theo đó, khi vẽ hoa, bất cứ là hoa gì để cánh hoa nguyên màu trắng, chứ không được tô màu lên như cách vẽ thông thường trước đó, nhưng lại viền chung quanh cánh hoa với màu đích thực của hoa đó, thí dụ vẽ hoa mai màu vàng thì cánh hoa cứ để trắng, nhưng đường viền chung quanh mới là màu vàng. người xem chỉ cần nhìn đường viền chung quanh cánh hoa có màu gì là hình dung ra được màu thực của hoa đó ra sao...

Phát Mặc Họa

Phát Mặc Họa (P’ouo mouo houa) là phương pháp vẽ hoa do danh họa Thôi Bạch ( Ts’ouei po) còn có biệt hiệu khác là Tử Tây (Tseu Si) sinh vào thời nhà Tống chế ra trước tiên. Được biết lúc đầu danh họa này áp dụng nhiều cách vẽ khác nhau, nhưng cuối cùng tự chế ra cách vẽ hoa độc đáo riêng cho mình, đó là Phát Mặc Họa. Về sau, cách vẽ này được nhiều danh họa khác nhau như Mễ nguyên Chương (Mi Yuan Chang) còn có biệt hiệu là Mễ Nam Cung (Mi Nan Kong), Thích Trọng Nhân (Che Tch’ong Jen) cũng sinh vào thời Tống hưởng ứng.

Phương pháp Phát Mặc Họa là cách tô màu lên hoa bình thường, nhưng sau đó lại điểm xuyết thêm những chấm mực đặc để hoa đó nổi bật...

Cùng thời này, còn có nhiều danh họa có biệt tài vẽ hoa mai và các loại hoa trái khác trông giống như thật, vì họ đã vận dụng được cả ba yếu tố là Thần (tài thiên bẩm), Diệu, (chế tác những kỷ xảo) và Năng (trách nhiệm với công việc) như Hạ Văn Ngạn (Hia Wen Yen), Hoàng Thuyên (Houang Ts’iuan), Lưu Đạo Thuần (Lieou Tao Chouen), Trâu Phục Lôi, Vương Miện..