Phương pháp tạo thế cho bộ rễ của bon sai lĩnh nam

Kỹ thuật tạo thế rễ cây Linh Nam được chia thành phần rễ gốc, kỹ thuật tạo thế cây Linh Nam được chia thành phần rễ gốc, phần thân, phần tàng nhánh, phần cành và phần ngọn. Mỗi phần đều có một phương pháp tạo thế nghiêm khắc. Trong quá trình sáng tạo, mỗi bộ phận đều phải dựa theo các thao tác kỹ thuật, sau đó kết hợp với hội họa, phong cảnh, thẩm mỹ và các yếu tố khác, khiến cho tình cảm của các nghệ nhân cũng như các tác phẩm cây cảnh tuyệt vời của Linh Nam được thể hiện rõ hơn trước mặt mọi người.

1. Cách làm đẹp cho ngoại hình của rễ cây

Phương pháp tạo hình cho phần rễ là một trong “Ngũ bộ thủ cảnh pháp” của Bonsai Linh Nam. Năm bộ phận đều có yêu cầu nghệ thuật và kỹ thuật thao tác riêng. Nếu có thể xử lý tốt thì sẽ tự toát lên được chất nghệ thuật nhất định và trở thành một Bonsai Linh Nam đạt chuẩn. Dưới đây là nội dung giới thiệu về phương pháp tạo hình rễ cây.

Rễ là nền móng của toàn bộ Bonsai, nó quan trọng giống như phần móng nhà của các công trình kiến trúc, nó liên kết chặt chẽ với các bộ phận khác và có cùng chung một nguồn gốc. Cây ngàn năm tuổi có thể duy trì sức sống trong mọi môi trường khắc nghiệt là nhờ bộ rễ to lớn nổi cộm của nó. Trong quá trình tạo rễ, sự chuyển đổi từ rễ to lớn sang các sợi rễ rồi đến rễ móng phải được xử lý để làm cho rễ cắm sâu và chắc chắn vào lòng đất, trải qua bao trận phong sương bão tuyết, bão táp mưa sa, lại được tôi

luyện qua bao nhiêu năm tháng, xuân qua hạ đến, thu đi đông về, từ năm này qua năm khác, cuối cùng hình thành tư thế cây với bộ rễ to lớn nổi cộm của cây cổ thụ và phong thái của cây ngàn năm tuổi.

2. Toàn bộ quá trình tạo rễ

• Khi cây con phát triển thành cây lớn dùng cho Bonsai, nếu cây không lí tưởng lắm thì cần có bàn tay sửa đổi của con người. Cây có 4 hướng không trung gian và tốt nhất được chọn làm mặt chính để tạo hình. Nếu có hai mặt, một mặt chính, một mặt sau thì càng tốt. Hãy duy trì 2 - 3 phương án, bởi vì khi một mặt của gốc được như ý thì thân cây có thể không đẹp, hoặc phần rễ bình thường nhưng phần thân lại đẹp. Trong trường hợp này chúng ta phải cân nhắc và chọn ra phương án tốt nhất, hợp lý nhất. Mặt cắt ngang của thân cây là 360 ∘ , vì vậy rễ cần được phân bố hợp lý trên bề mặt chậu theo thế cây và hình dạng của cây. Một số rễ cây phát triển tốt nhưng nhiều rễ mọc chen chúc chèn ép lẫn nhau, như thế lại không tốt lắm vì quá nhiều rễ sẽ khiến người xem cảm thấy ngột ngạt và không tạo được hiệu quả của rễ to nổi cộm. Chúng ta cần sử dụng đục và lưỡi cưa để loại bỏ rễ thừa và cố gắng giữ rễ lớn. Rễ lớn phối hợp với cây lớn thì mới đủ sức toát lên nét mạnh mẽ.

• Loại bỏ các rễ nhỏ nằm trên mặt rễ lớn hoặc các rễ cây nằm chổng chéo lên nhau thì cũng loại bỏ. Trong điều kiện đảm bảo chắc chắn rằng cây có thể sống thì giữ lại các rễ thô to, như vừa có tính thể hiện, lại phù hợp với quy luật tự nhiên. Khi rễ thẳng và rễ cong cùng tồn tại, hãy giữ lại rễ cong, loại bỏ rễ thẳng cũng như các rễ chéo, rễ song song, rễ đơn và rễ không uốn lượn, giữ lại 3 đến 5 rễ lớn nối với thân cây là được. Nếu có quá nhiều rễ thì sẽ bị dồn nén và không thể hiện được vẻ đẹp tư thế cây. Rễ lớn tỏa ra bốn phía, các rễ dạng sợi dài nối với rễ lớn, rễ cong uốn khúc là tốt nhất; rễ móng nối với các sợi rễ dài sẽ tạo ra vẻ uốn lượn tự nhiên, muôn hình vạn trạng. Đồng thời chúng còn kết hợp hài hòa với nhau thành một chỉnh thể mà không có dấu vết nhân tạo. Như người ta vẫn nói: giống như “Hổ trảo” (móng vuốt của hổ) và “Long trảo” (móng vuốt của rồng), khi tạo được cảnh đẹp cho phần gốc rễ thì phần phía trên sẽ thỏa sức phát triển và sáng tạo.

• Khi loại bỏ những sợi rễ mọc lộn xộn, hãy xem xét liệu cây có thể sống hay không. Nếu bạn không chắc chắn rằng cây sẽ sống, bạn có thể dần dần loại bỏ từng phần của nó, chia ra để hoàn thành trong 2 đến 3 năm. Trồng cây cao hơn một chút, đắp đất cao hơn một chút, như vậy sau này đào bớt lớp bùn đất đó là có thể điều chỉnh bộ rễ của cây, như vậy thì sẽ thuận tiện hơn rất nhiều.

• Khi cây có 1 - 2 rễ chính thô to ở phần đáy thì sẽ ảnh hưởng đến độ cao khi cho lên chậu trang trí, do đó việc tạo rễ chính sẽ phân làm 2 lần và hoàn thành trong 2 năm. Đảm bảo cho cây Bonsai phát triển tốt và khỏe mạnh. Đến năm thứ ba, xới đất lên sẽ lộ ra phần rễ lớn, để ánh sáng mặt trời chiếu vào rễ lớn, như thế sẽ có lợi cho sự sinh trưởng của cây và sự phát triển của rễ. Phần rễ lớn nổi rõ hơn, khiến cho rễ lớn và các phần nhỏ ra của thân cây tạo thành một đường rễ gọi là “Thụ khí”, giống như động mạch lớn ngày càng mạnh mẽ và bền bỉ hơn. (Xem hình 3 dưới tham khảo)

(Hình 3a: Tham khảo bộ rễ của một số cây dáng thấp.)

3. Phương pháp và thao tác tạo hình cho Bonsai dáng nghiêng

Nếu muốn thiết kế thân cây từ dáng thẳng sang dáng nghiêng để tăng cường thêm hướng phát triển của cây thì thân cây nên được trồng theo hướng nghiêng, rễ dễ ngắn hơn một chút ở phần dưới và dài hơn một chút ở phần trên. Một cây nghiêng sẽ được hình thành vài năm sau đó. Như thế sẽ thể hiện được sự sống động và vẻ đẹp bên ngoài của cây.

4. Phương pháp và thao tác tạo hình Bonsai dáng thác đổ

Khi cây có đủ điều kiện để thiết kế theo dáng thác đổ trước tiên hãy trồng nó trong chậu hoặc dưới mặt đất. Đến năm thứ hai thì đào nó lên, cắt bỏ một bộ phận phía trên của bộ rễ, rồi dùng miếng ngói hoặc các vật bằng kim loại chặn lại, để ngăn rễ mọc ra bốn phía, khiến rễ sinh trưởng theo ý muốn. Nếu trong quá trình sinh trưởng mà rễ mọc chổng chéo lên nhau thì hãy sắp xếp hoặc cắt bỏ chúng; nếu rễ mọc hướng lên trời thì nên cắt bỏ một phần, phần còn lại thì vùi xuống đất, như thế sẽ làm cho rễ mới mọc dày hơn. Sau 2 đến 3 năm cải tạo thì sẽ hoàn thành việc tạo hình rễ và thân của cây dáng thác.

5. Phương pháp ghép nối để bổ sung rễ

Khi thiếu rễ ở một vị trí hợp lý, chúng ta có thể thực hiện việc nối ghép rễ. Sau 1 năm, gốc ghép đã sống thì dùng loại cây cùng loài để thực hiện bổ sung rễ. Sử dụng cây ghép có đường kính dày từ 1 - 2cm và đắp một năm bùn, cắt một vết cắt hình chữ V có chiều dài 6 - 8cm ở bên cạnh gốc ghép, độ rộng của miệng cắt khớp với độ to của cây ghép và phải ghép chặt sát vào nhau, nhất định phải để cho thân của gốc ghép và cây ghép khớp bằng với nhau. Sau khi cố định chắc chắn bằng 2 đinh sắt nhỏ và dài 2 - 3cm thì quấn băng dính điện để tránh tiếp xúc với nước. 60 ngày sau thì tháo băng để quan sát miệng vết ghép nối đã lành chưa. Nếu sinh trưởng bình thường thì có thể cắt bỏ phần trên của cây ghép sau 120 ngày. Lúc này, gốc và thân cây ghép đã trở thành một thế. Để làm cho rễ phát triển nhanh hơn thì nên bón thêm một chút phân bón ở vị trí thích hợp xung quanh cây.

6. Ví dụ về phương pháp tạo thế cho rễ trong Bonsai

Chậu cây Du với hình dáng thác đổ. Ban đầu cây thiếu rễ ở một bên, sau đó được chăm sóc và phát triển bằng phương pháp nối ghép

(Hình 3-1: (Thượng long xuất giản), Loại cây: Cây Du – Vườn dài 85cm)

• Bonsai Hoa Giấy. Nó vốn dĩ là dáng cây thẳng phần ngọn hơi xoắn. Trong quá trình tạo tác, cây được trồng theo hướng nghiêng, phần rễ phía dưới (bên trái) để ngắn hơn, phần gốc phía bên phải để dài hơn. Cố định chắc chắn thân cây chính, sau khi sửa đổi, tạo tác thì trở thành cây dáng nghiêng, tràn đầy vẻ sống động, tao nhã và đẹp mắt. (Tham khảo thêm Hình 3-2a)

(Hình 3-2, Loại cây: Hoa Giấy – Cao 120cm)

• Chậu cây sếu rễ liền nhau. Trong quá trình tạo tác, để thân chính cùng với rễ đạt nằm ngang trong đất, nối ghép cây con ở những vị trí cần thiết, sao cho chúng vừa có thô mà vừa có mảnh, chỉnh phụ rễ rõ ràng, hình thành kiểu khóm cây liền rễ. Dựa theo nguyên lý sắp xếp cành trong vườn nghệ thuật của quy luật gần thì to, xa thì nhỏ, mang lại hiệu quả thấp xen kẽ lệch nhau, toát lên vẻ đẹp tự nhiên và cùng tôn lên vẻ đẹp rực rỡ.

(Hình 3-2a, Chậu cây sếu rễ liền nhau)

• Chậu cây sỉ 2 thân. Khi tạo tác Bonsai, cắt bỏ những rễ nhỏ, rễ thừa, rễ mọc chéo nhau thì mới mang lại hiệu quả như hiện tại. Đặc biệt nhấn mạnh rằng, phải mất đi dấu vết nhân tạo, đạt đến hiệu quả vừa có nét tự nhiên lại vô cùng đẹp đẽ. Điều này cần rất nhiều thời gian để tạo hình.

(Hình 3-2a, Chậu cây sỉ 2 thân)